Баяндама материалдары

Баршаға арналған кибергигиена

Цифрлық қауіпсіздікті күнделікті өмірдің бір бөлігіне қалай айналдыруға болады: құралдар, промпттар, нөмірлер және дереккөздер бір бетте.

Гүлдана Жұматай · CitizenSec жетекшісі, MSSP GLOBAL

Ертеңгі үш қадам

ЖИ-гигиена

ЖИ-ге не жіберуге болады, қалай баптау керек, қандай промпт ойлауды дамытады.

Ешқашан

Аты-жөні, ЖСН, бағалар, денсаулық, отбасы, балалардың фотосы, құпиясөздер

Дерексіздендірген соң

Атаусыз мәтіндер. Сирек детальдарды да алып тастаңыз: ауыл, сынып, жетістік адамды танытады

Болады

Жалпы сұрақтар, тақырыптар, сабақ жоспарлары, оқу мәтіндері

БаптауChatGPT: Data controls Оқытуды өшіру («Improve the model for everyone») және «Уақытша чат».БаптауGemini: Privacy Hub Google диалогтарды кім көретінін және қанша сақталатынын түсіндіреді.ПромпттарAI for Education: Prompt Library Мұғалімдерге арналған тегін промпттар кітапханасы: бағалау, жоспар, ата-анамен байланыс.

Көшіріп алуға болатын промпттар

  • Сократтық режим

    Маған дайын жауап берме. Бір-бірден сұрақ қой және мен өзім шешкенше кеңес бер.

  • Қатені табу

    Менің шешімімді тексер де, қате қай жерде екенін айт, бірақ оны өзің түзетпе.

  • Өзін-өзі тексеру

    Тақырыпты түсінгенімді тексеру үшін маған 3 сұрақ қой.

  • Дұрыс сұрау: рөл, контекст, тапсырма, формат, шектеу

    Сен 7-сыныпқа арналған биология әдіскерісің. Тақырып: фотосинтез. Түсінуге арналған 5 сұрақ құрастыр. Формат: кесте (сұрақ, жауап, жиі кездесетін қате). Деректерді ойдан шығарма, сенімсіз жерді белгіле.

Кибергигиена құралдары

Тіркелгіні, құпиясөзді және фотоны тексеруге арналған тегін құралдар.

2FAGoogle: 2-Step Verification Google тіркелгісінде екінші факторды қосу нұсқаулығы.ТексеруHave I Been Pwned Поштаңыз белгілі деректер ағып кетуіне түскенін тексереді.ҚұпиясөздерBitwarden Ашық кодты құпиясөз менеджері. Әр сайтқа бөлек құпиясөз.ФотоGoogle Lens Суретті кері іздеу: фото бұрын қай жерде шыққанын көрсетеді.ФотоЯндекс Суреттер Орыс және қазақ тілді интернетте фотоны іздеуге ыңғайлы.ФотоTinEye Фотоның ең алғашқы нұсқасын және күнін табуға көмектеседі.

Бірдеңе болса

Қорқыныш емес, әрекет тәртібі.

  1. Тіркеп алыңыз: скриншот, сілтеме, уақыт. Хатты өшірмеңіз.
  2. Хабарлаңыз: мектепке, жұмыс берушіге, жақындарға.
  3. Платформаға «Шағымдану» батырмасы арқылы шағымданыңыз.
  4. Қоңырау шалыңыз:
  • 111

    «Аманат»: балаларды қорғау, буллинг, зорлық-зомбылық. Тәулік бойы, анонимді

  • 102

    Полиция: бопсалау, қорқыту, балалардың суреттерін тарату

  • 1414

    eGov байланыс орталығы

  • 1459

    ҚНРДА: қаржылық алаяқтық, қаржы ұйымдары

  • 1477

    Ұлттық банктің байланыс орталығы: кеңес

ИнцидентKZ-CERT Компьютерлік инциденттерге ден қою қызметі: осал сайттар мен кибершабуылдар туралы хабарлау.МемлекетeGov.kz Электрондық үкімет порталы.

Өздігінен оқу

Тегін курстар мен халықаралық ұйымдардың нұсқаулықтары.

ОрысшаЮНЕСКО: ЖИ және білім беру ЮНЕСКО-ның ЖИ және білім туралы басты беті.PDF, орысшаЮНЕСКО: «Технологии ИИ в образовании» Мүмкіндіктер мен салдарлар туралы басылым.АғылшыншаUNESCO: AI Competency Framework for Teachers Мұғалімнің 15 ЖИ-құзыреті, үш деңгей.Курс, тегінGoogle + MIT RAISE: Generative AI for Educators Шамамен 2 сағат, сертификатымен.КурсCoursera: AI for Education 9 модуль, оның ішінде ЖИ-агенттер. Ағылшынша, сертификаты ақылы.ЕсепOECD Digital Education Outlook 2026 Генеративті ЖИ оқытуға қашан көмектесетіні туралы.

Білім базасы және аударма

Шетелдік материалдарды аударып, өз базаңызға қосыңыз. Терминдерді өзіңіз тексеріңіз.

БазаNotebookLM Өз материалдарыңызды жүктеп, тек солар бойынша сұраңыз. Аудиошолу орысша бар, қазақша жоқ.АудармаDeepL Қазақ және орыс тілдерін қолдайды.АудармаGoogle Translate Беттер мен құжаттарды жылдам аудару.Қазақ тіліISSAI KAZ-LLM Назарбаев Университетінің қазақ тіліне арналған ашық моделі. Коммерциялық емес лицензия.

CitizenSec

Алаяқтарды тануға арналған тегін тренажёр, курстар және фильмдер.

Платформаcitizensec.kz Тренажёр, курстар (қазақ, орыс, ағылшын тілдерінде), жадынамалар.ЖаңалықтарInstagram: citizensec.kz Жаңа алаяқтық схемалары туралы қысқаша.СпикерInstagram: flowerwise_is Гүлдана Жұматайдың жеке парақшасы.

Байланыс

[email protected][email protected]LinkedIn: guldana-zhumatay

Дереккөздер

Баяндамадағы әр санның түпнұсқасы.

Ескерту: MIT және тайвандық зерттеулер әлі рецензиядан өтпеген препринттер. Gerlich пен Microsoft зерттеулері себепті емес, байланысты көрсетеді.

Спикердің жеке таңдауы. Сілтемелер 2026 жылғы қазанда тексерілді.